Geschiedenis

De devotie tot Onze-Lieve-Vrouw te Scherpenheuvel is ontstaan rond een mariabeeldje hangend aan een eik in een onbewoond gebied op het grondgebied van de stad Zichem in het hertogdom Brabant. Het is echter niet duidelijk vanaf wanneer deze plaats bedevaarders aantrok. De vroegste bronnen die de plaatsnaam Scherpenheuvel expliciet vermelden dateren uit 1604. Het is echter waarschijnlijk dat het bedevaartsoord vroegere oorsprong heeft.

Algemeen wordt aangenomen dat de oudste vermelding van de bedevaartplaats uit 1304 dateert. De Zichemse kapelaan Lodewijk van Velthem schrijft in dat jaar in zijn Spieghel Historiael over een wonderbaarlijke, in kruisvorm gegroeide, eik tussen Zichem en Diest die talrijke bedevaarders aantrok. Het is echter niet precies bekend vanaf wanneer een mariabeeld aan de eik gehangen werd en vereerd in Scherpenheuvel. Dit moet evenwel zeker voor 1514 geweest zijn, want in dat jaar speelt er zich een merkwaardige legende af. Een herder uit Zichem wou het mariabeeld dat op de grond lag, oprapen en mee naar huis nemen. Toen hij het in handen had, bleef hij als versteend staan en kon geen voet meer verzetten. Omdat de herder zo lang wegbleef ging zijn baas hem zoeken. Wanneer hij de ongelukkige herder vond met het beeldje in zijn handen, hing de baas dit terug in de eik. Vanaf dat moment kon de herder terug bewegen. Met de troebelen ten tijde van de Reformatie verdween rond 1580 op een onbekende manier dit beeldje.

Inwoners van Zichem merkten dat de bedevaarders bleven komen, ondanks het feit dat er geen beeld kon vereerd worden. Daarom hing men in 1587 een nieuw beeldje aan de eik, het huidige beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel. Vanaf het einde van de 16de, begin 17de eeuw zijn we vrij goed geïnformeerd over de evolutie van het bedevaartsoord. Het is in deze periode dat Scherpenheuvel uitgebouwd wordt tot een prestigieus en tot over de landsgrenzen gekend heiligdom. De ontwikkeling van Scherpenheuvel stond helemaal in het teken van de strijd tussen katholieken en protestanten. Voor de katholieken was het heiligdom het teken van hoop en overwinning, het bewijs van het katholieke gelijk. Voor de protestanten was Scherpenheuvel het bewijs van de katholieke dwaling.

Beide partijen vochten deze strijd over Scherpenheuvel uit via vlugschriften en pamfletten. Als aalmoezeniers in het Spaanse leger begonnen de Zuid-Nederlandse Jezuïeten zich sterk in te zetten voor de ontwikkeling van de bedevaartplaats. Met hun soldatenbedevaarten naar Scherpenheuvel zorgden zij voor een grotere bekendheid en bevorderden zij op hun manier de devotie tot Onze-Lieve-Vrouw.

Lees meer

Scherpenheuvel praktisch